تيره‌ها و قوم‌هاى انسانى برخورد كند . عرب‌ها آنجا را كوه زبان‌ها مىنامند . پلين « 1 » مىگويد كه در بازارهاى مكاره‌ى بندر ديوسكورياس « 2 » ( سوخومى كاله ؟ ) « 3 » مردم به يكصد و سى زبان صحبت مىكرده‌اند ، استرابون « 4 » كه محتاطتر از او است ، اين رقم را به هفتاد زبان و لهجه‌ى ناحيه‌يى كاهش داده است . حتى در زمان ما نيز مىتوان اين تعداد از زبان‌ها را صحيح تلقى كرد . شايد هجوم‌ها و يورش‌هاى مختلف و تغييرات و تبدلاتى كه پاى تعداد زيادى از مردم آسيا را به اروپا كشانده است ، موجب گرديده باشد كه دسته‌هاى مجزايى از مهاجمان از ترس افراد دشمن يا از دشوارى موانعى كه بر سر راهشان بوده است در پيچ و خم اين كوهستان‌ها از راه رفتن باز بمانند و براى هميشه در اين سرزمين ماندگار شوند . ميان مردم قفقاز چركس « 5 » ها يا آديگه « 6 » ها - كه نسل‌شان در شرف انقراض و نابودى است و به زودى به كلى ناپديد خواهند شد - از همه معروف‌ترند . آنها در قفقاز شمالى در جلگه‌هاى مرتفع مصب رودخانه‌ى كوبان « 7 » ساكن هستند . هنوز به درستى معلوم نشده است كه آنها را بايد از نژاد آريايى به شمار آورد يا با ريشه‌ى گرجىها و لزگىها يكى دانست . آنها اسما مسلمان و پيرو دين محمدى محسوب مىشوند ولى به اين دين مبالغى از آيين مسيحيت و حتى مظاهر بت‌پرستى را افزوده‌اند . چركس‌ها از آنجا كه به زيبايى و آزادى و آزادگى و پردلى خود سخت مىبالند مدت‌هاى دراز به دليل استقلال سرزمين‌شان در برابر روس‌ها از خود دفاع كردند . اما سرانجام كارى از پيش نبردند و در سال 1864 مغلوب آنان شدند و آنگاه به فرمان گراندوك ميشل « 8 » ، به آديگه‌ها اخطار گرديد كه در ظرف حداكثر يك ماه از زمين‌هاى خود خارج شوند والّا با آنان مانند اسيران جنگى رفتار خواهد شد . و در پايان مهلت

--> ( 1 ) . Pline : طبيعىدان معروف رومى كه در سال 32 ميلادى به دنيا آمده است . م . ( 2 ) . Dioscurias : شهر سرزمين باستانى كولخيس كه در افسانه‌هاى يونان ، ياسون در جستجوى پشم زرين به آنجا رفت . م . ( 3 ) . مطلب داخل پرانتز و علامت ترديد از نويسنده است و ظاهرا جاى اصلى ديوسكورياس را نمىدانسته است . م . ( 4 ) . Strabon : جغرافىدان معروف يونانى ، متولد 58 پيش از ميلاد و درگذشت حوالى 25 بعد از ميلاد . م . ( 5 ) . Circassiens ( 6 ) . Adighes : آديگه يا آديغه . ( 7 ) . Kouban ( 8 ) . Grand duc Michel